Cassiteriet, een tinerts, is een belangrijke grondstof voor de productie van elektronicacomponenten. Het wordt onder meer gevonden in het district Walikale in de provincie Noord-Kivu in het Oosten van Congo. Een sterk toegenomen vraag verdrievoudigde de prijs van dit erts in 2004. Hierdoor werd controle over de cassiteriethandel een belangrijke inzet van de strijd tussen gewapende groepen in het Oosten van Congo. De ‘Bisie mijn’ in Walikale, de grootste producent van tinerts in Congo, speelde een hoofdrol in deze strijd.

De Congolese overheid tracht – tevergeefs- de mijnactiviteiten in dit gebied onder controle te krijgen. Op dit moment is de ‘Bisie mijn’ in handen van de 85e brigade van het Congolese regeringsleger. Dankzij de inkomsten van de cassiteriethandel kan deze brigade echter als een onafhankelijke eenheid opereren. Het is bekend dat zij de lokale bevolking terroriseert door het cassiteriet van artisanale mijnbouwers in beslag te nemen en te verhandelen. Ook werpt zij wegversperringen op om de handelsroutes van mineralen te controleren.

Het onderzoek van de Financial Times wijst uit dat tinerts uit dit gebied zonder problemen zijn weg vindt naar de wereldmarkt, voornamelijk via Azië. Via een netwerk van tussenhandelaars en exporteurs komt het cassiteriet terecht bij internationale handelaars die het vervolgens verkopen aan tinsmelterijen. Daar wordt het vermengd met ander tin, waarna het verhandeld wordt aan soldeerproducenten, die het verfijnde tin direct leveren aan de elektronica-industrie. Die laatste blijkt zich geen vragen te stellen over de herkomst van het tin. ‘Microsoft’ vertelde aan journalisten van de Financial Times dat het bedrijf geen zicht heeft op de activiteiten aan het begin van de toeleveringsketen.

Dat is een schande. In de Gedragscode voor de Elektronica Industrie, die door het merendeel van de grote elektronicaproducenten onderschreven wordt, staat duidelijk vermeld dat de code van toepassing is op de gehele handelsketen. Dat bedrijven hun ogen sluiten voor wat er aan de basis van deze keten gebeurt, is een schending van alle normen van maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Tegelijkertijd illustreert dit het failliet van vrijwillige gedragscodes voor bedrijven. Ondernemingen onderschrijven zulke codes vaak meer om hun imago op te poetsen dan uit oprecht engagement. Het wordt daarom tijd om vrijblijvende beloften te vervangen door juridisch afdwingbare regelgeving. Alleen op die manier kan voorkomen worden dat elektronicaproducenten sociale of milieunormen schenden

Verder roept het voorbeeld van de cassiteriethandel in Oost-Congo nieuwe vragen op over de vredespolitiek van de internationale gemeenschap. Waarom maakt een scherpe controle op grondstoffenhandel geen deel uit van het mandaat van de MONUC, de VN vredesmacht in Congo? En waarom gaan veel van de bedrijven die zich schuldig gemaakt hebben aan de illegale handel in grondstoffen in Oost-Congo, zoals bewezen in een VN-rapport uit 2003, nog steeds vrijuit? Deze voortdurende straffeloosheid doet ernstig afbreuk aan de geloofwaardigheid van de inspanningen van de internationale gemeenschap om de vrede in Oost-Congo te bevorderen.

Zolang de internationale gemeenschap niet bereid is om de internationale handel in grondstoffen uit conflictgebieden effectief aan te pakken is zij mede verantwoordelijk voor het geweld in die gebieden. Ook wij als consumenten van elektronicaproducten zijn daar ongewild medeplichtig aan. Een onaangename waarheid.

Judith Verweijen, medewerkster Cel Politiek, sectie Centraal-Afrika bij Broederlijk Delen
Dit artikel verscheen ook in De Morgen (http://www.demorgen.be)

Broederlijk Delen
Huidevettersstraat 165, 1000 Brussel
Tel 02 502 57 00, fax 02 502 81 01
info@broederlijkdelen.be
http://www.broederlijkdelen.be

Wat betreft de schaduwzijden van de moderne technologie; de zorgen hierom zijn tegenwoordig inderdaad toegenomen. Het is de romantiek van de wetenschapper te testen of haar codes deugdelijk dan wel kwetsbaar zijn, zoals vroeger je vrouw bij je weg zou kunnen gaan, en zij een kuisheidsgordel kreeg van de kruisridders. Dit is geen goede oplossing, heeft men inmiddels geaccepteerd, en hier bestaat geen ander alternatief voor dan thuisblijven, zoals de moderne man dat doet die zijn vrouw bewaakt.
Verder kunnen voor technische problemen technische oplossingen gevonden worden, maar die blijven in een sociale context staan. Laten we dus hopen dat die worden gevonden voor doelen die zin hebben, en niet voor onzinnige doelen.
Een paspoort heeft bijvoorbeeld een bepaald nut. Als dat nut zijn doel voorbij streeft door een kunstmatige scheiding tussen rijk en arm zoals in de middeleeuwen, toen er allerlei bewaakte vestingen waren temidden van de anarchie en ellende van het platteland, ontstaan de problemen. Tegenwoordig worden de rijken in bijvoorbeeld de dure buurten van Amerika elektronisch beveiligd, maar deze geavanceerde maatregel toont ons tegelijkertijd een middeleeuws maatschappijbeeld.
De beste beveiliging alsmede investering in de toekomst is toch nog maar eens een sociaal, mondiaal solidair samenlevingsmodel te herbezien, niet gericht op dwang, controle of exploitatie door of door middel van technologie.
Er zal een wetenschap ontstaan die sinds Pythagoras niet meer bestond, waarin een betere balans gevonden wordt tussen vorm en inhoud, middel en doel. Omdat dat punt nog niet is bereikt, maakt men zich vooral zorgen om de middelen.
Ook in de - organische - samenleving zal er een harmonie bereikt moeten worden tussen middel en doel, die nu zoek is, en meer rationeel zal zijn, met een oog voor wezenlijke menselijke verschillen in plaats van de onwezenlijke die de evenzeer onwezenlijke problemen opleveren waar we het over hebben, en die niet duurzaam met elektronisch beveiligde gazons kunnen worden opgelost.
Pas als we een schadeloze samenleving ontwikkelen, zullen we worden bijgestaan door de werkelijk verlichte denkers en meesters (van wijsheid is dienstbaarheid) van het mensenras, en zullen er minder schandalen zijn met analoge technologie. Het probleem is echter dat een sociaal probleem aangezien wordt voor een technisch probleem, en dat is de werkelijke malaise die het probleem heeft doen ontstaan.